محمد حسن خان اعتماد السلطنه
143
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
ديگر دولتى را نيز چون اهميتى معتدبها بهم رسيد و از اتساع رقعه و ضخامت حجم و كثرت انشعابات و توفر فوائد و عوائد عظمتى فوق المعهود پديد آمد ارادهء ملوكانه جمله را به سمت وزارت متسم داشت و به رسوم اين عنوان عالى مرتسم فرمود ، از اين قبيل است : - ايجاد رياست عظماى دار الشوراى كبرى - و ايجاد وزارت تجارت - و ايجاد وزارت دربار اعظم - و ايجاد وزارت فوائد عامه - و ايجاد وزارت پست ممالك محروسه - و ايجاد وزارت امور دول خارجه - و ايجاد وزارت وظايف و اوقاف - و ايجاد وزارت رسائل خاصه - و ايجاد وزارت خالصهء ديوان - و ايجاد وزارت فلاحت و زراعت - و ايجاد وزارت بحريه - و ايجاد وزارت حرمخانه - و ايجاد وزارت قورخانهء مباركه - و ايجاد وزارت نظام - و ايجاد وزارت تلگراف - و ايجاد وزارت بقاياى حكام - و ايجاد وزارت صنايع - و ايجاد وزارت معادن - و ايجاد وزارت انطباعات ممالك محروسه شيوع كلاه ماهوت مشكى كه در كمال ظرافت و لطافت در همهء ايران دوخته مىشود و چون كمخرج بالانشين است تمام ملت به قبول تام تلقى كردهاند . انتشار زراعت خشخاش در غالب بلاد محروسهء ايران به حدى كه امروز ترياك مال التجاره بسيار معتبرى است و ترياك ايران را به هند و چين و فرنگ همهجا حمل مىدهند و يك شعبهء بزرگ از سرچشمهء ثروت اهالى است . و ايران سم صرف سيم و زر خويش در زخارف خارجه را ترياقى از اين نافعتر ندارد ، چه يك قسمت عظمى از نقدينهء ايران زمين را كه همه ساله دربهاى امتعهء خارجه به ممالك اجنبيه مىرود تجارت ترياك ديگر باره به اين خاك عود مىدهد كه ، العود احمد . * تربيت زرع تخم پنبهء آمريكا در ايران . ايجاد كمپانى ترياك در اصفهان چون در اين جنس از مال التجارهء ايران اهميتى به هم رسيد و استعداد اعتناء و اعتداد به هم رسانيد دفع و صمت دسيس و سد طريق اغتشاش و تدليس را مقرر گرديد كه مقرب الخاقان آقا محمد مهدى ارباب اصفهانى جمعيتى از كبار تجار به سمت « كمپانى » تشكيل دهد تا ملاحظات لازمهء اين متاع در تحت مراقبت آن اجماع قرار گيرد